Aktualności

ŻYĆ I PRACOWAĆ W EUROPIE

Cele projektu
Tematy projektu
Sposób realizacji projektu
Rezultaty projektu
Aspekty interkulturowe
Europejski kontekst kształcenia
Zdjęcia

Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Olsztynie zakończył realizację dużego projektu edukacyjnego dla szkół zawodowych Warmii i Mazur "Nauczanie do zawodu - nauczanie do życia w zjednoczonej Europie" finansowanego ze środków programu "Leonardo da Vinci". Zrealizowany on został we współpracy z Internationaler Bund, organizacją pozarządową zajmującą się kształceniem zawodowym młodzieży w Niemczech. Uczestniczyło w nim 48 nauczycieli zawodu z 12 szkół całego województwa. Odbyli oni tygodniowe wizyty do Brandenburgii, aby wraz ze swoimi niemieckimi kolegami poszukiwać metod i sposobów pracy z młodzieżą.

Cele projektu
Nowe landy Niemiec mają podobne do polskich problemy społeczno-ekonomiczne. Mimo ogromnego wsparcia ze strony rządu federalnego i UE w postaci inwestycji infrastrukturalnych i kapitałowych utrzymuje się tam dwukrotnie wyższe bezrobocie niż w landach zachodnich oraz stały odpływ ludzi, szczególnie młodych. Poza centrami takimi jak Berlin, Drezno czy Lipsk istnieje tam stan apatii społecznej i podatność na populizm. Te zjawiska są charakterystyczne również dla regionu Warmii i Mazur. W latach 2007-2013 do województwa warmińsko-mazurskiego napłynąć ma w ramach funduszy strukturalnych ponad miliard euro. Istotna jest wiedza, jak unikać błędów naszych sąsiadów i nie zmarnować w dużej mierze społecznego wymiaru inwestycji oraz jak nie dopuścić do zjawiska mijania się rozwoju strukturalnego (nakłady z funduszy przedakcesyjnych i strukturalnych) z wyjeżdżającymi z regionu ludźmi.
Projekt miał swoje źródło w realnej, skomplikowanej sytuacji absolwentów szkół zawodowych na Warmii i Mazurach. Wg badań byli oni najmniej mobilną grupą absolwentów szkół zawodowych spośród wszystkich regionów kraju. Charakterystyczna była dla nich niewiara we własne możliwości, bezradność i apatia. Nie radzili sobie z wyzwaniami dorosłego życia na trudnym wówczas rynku pracy Warmii i Mazur (przyznawali to sami nauczyciele stwierdzając: "kształcimy bezrobotnych"). Analiza przyczyn tej sytuacji przyniosła dość zaskakujący wniosek: podstawowym problemem jest nie tyle zapóźnienie technologiczne w nauczaniu zawodu (zagadnienie oczywiście ważne), co jakość umiejętności społecznych uczniów wchodzących na rynek pracy. Bez sprawnego komunikowania się, otwartości i umiejętności poszukiwania informacji, umiejętności działania we współpracy, brania na siebie odpowiedzialności, samodzielności i autonomii intelektualnej, umiejętności autoprezentacji i tym podobnych umiejętności nawet dobre przygotowanie do pracy niewiele pomoże. Po prostu młodzi ludzie nie będą mieli wystarczającej odwagi, aby aktywnie wytyczać życiowe cele i je później osiągać.
Głównym Celem Programu Leonardo da Vinci jest podnoszenie jakości edukacji zawodowej w Europie we wszystkich jej aspektach. Nie można uczyć się w izolacji od innych w sytuacji integrowania się europejskiej gospodarki i rynku pracy. Dlatego ważne jest, aby poszukiwać razem z partnerami z innych krajów UE wspólnych metod i sposobów oddziaływań edukacyjnych dla zwiększania szans życiowych młodych ludzi.
Cele te próbowano osiągnąć przez:
.    porównanie sposobów pracy nauczycieli szkół zawodowych Warmii i Mazur i Brandenburgii (region we wschodnich Niemczech, o stosunkowo porównywalnej sytuacji ekonomicznej i społecznej) w trakcie dwóch wizyt w miejscach kształcenia zawodowego w Niemczech;
.    zainicjowanie procesów zmian w szkołach, z których pochodzić będą beneficjenci;
.    przeprowadzenie w trakcie wizyt dwóch seminariów i warsztatów, które pomogą zmienić dotychczasowy sposób widzenia siebie przez uczestników projektu - wzmocnienie poczucia własnej wartości, pobudzenie aktywności, rozpoznawanie swoich potencjalnych możliwości i ich wykorzystywanie w codziennym działaniu;
.    wykorzystanie metody projektu we wzmacnianiu umiejętności planowania i osiągania celów (seminarium, warsztat i działania w szkołach);
.    stworzenie warunków do budowy i wdrożenia systemów zarządzania jakością w szkołach uczestniczących w projekcie;

Tematy projektu
Zagadnienia tematyczne jakie próbowano zgłębić w trakcie wizyt były m.in. następujące:
.    niemiecki system praktycznej edukacji zawodowej;
.    polsko-niemieckie projekty edukacyjne: szanse, perspektywy, problemy. Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży i jej programy związane z kształceniem zawodowym;
.    międzynarodowe projekty jako szansa odbycia praktyk zagranicznych;
.    szkoły zawodowe prowadzone przez podmioty niezależne ;
.    edukacja kultury i czasu wolnego;
.    rozwój zawodowy nauczycieli - system doskonalenia zawodowego nauczycieli;
.    zarządzanie edukacją na poziomie samorządu i państwa. Ewaluacja w systemie zapewniania jakości;
.    młodzież z mniejszymi szansami i emigranci w systemie edukacji zawodowej. Edukacja międzykulturowa;
.    specyfika pracy specjalnej szkoły zawodowej;
.    metodyka nauczania i uczenia się;
.    trening pedagogiki przeżycia - możliwości wykorzystania w polskiej szkole;
.    diagnostyka psychologiczno-pedagogiczna jako warunek udanego kształcenia - teoria i ćwiczenia z zakresu rozpoznawania predyspozycji uczniów i planowanie ich rozwoju;
.    rozwój kompetencji społecznych we współpracy uczniów, nauczycieli i pedagogów;
.    projekty służące orientacji zawodowej - dobre przykłady.

Sposób realizacji projektu
Program obu grup różnił się o tytle, że dyrektorzy i kierownicy kształcenia zawodowego otrzymali większą porcję informacji na temat zarządzania jakością i organizacji kształcenia zawodowego.
Zagadnienia te przedstawiano w trakcie wizyt w poszczególnych instytucjach w formie wykładów, ćwiczeń i treningów. Np. diagnostyka psychologiczno-pedagogiczna przedstawiona została w formie wykładu przez psychologa w szkole zawodowej ze specjalnym wsparciem pedagogicznym w Neuenhagen, a następnie uczestnicy wzięli udział w warsztatach w innej szkole (Neuruppin) pracującej z uczniami z mniejszymi szansami, w trakcie których mogli poznać praktyczne sposoby i aspekty badania predyspozycji uczniów i planowania działań z nimi i wobec nich. Polsko - niemieckie możliwości współpracy na rzecz młodzieży omówione zostały na przykładach przez partnera niemieckiego, a następnie promotor zorganizował wizytę w poczdamskim biurze Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży, gdzie uczestnicy otrzymali wyczerpujące informacje na temat możliwości finansowania praktyk zawodowych dla absolwentów polskich szkół zawodowych.
Jednocześnie po każdym dniu zespół prowadzący projekt w trakcie sesji ewaluacyjnej omawiał razem z uczestnikami wydarzenia dnia, szukając tych elementów programu, które z punktu widzenia polskich odbiorców były szczególnie interesujące oraz tych, które mogą być mniej przydatne w polskich warunkach. Duża sesję ewaluacyjną promotor przeprowadził na zakończenie w ostatnim dniu każdej wizyty. Miała ona wymiar zespołowej refleksji oraz zawierała elementy planowania działań z wykorzystaniem wiedzy i umiejętności zdobytej w trakcie wymiany.
Aby uczenie się miało pełny wymiar uczestnikom zaproponowano też program kulturalny. Grupy mogły uczestniczyć w koncercie muzyki klasycznej, odbyć rejs statkiem i zwiedzić najciekawsze miejsca Frankfurtu. Integralną częścią programu była też wizyta w Muzeum Techniki w Berlinie. Dla niektórych uczestników wydarzenia te były dużym przeżyciem, wzmacniały one też poczucie europejskiego wymiaru (kontekstu) całego projektu.

Rezultaty projektu
Wymiernymi rezultatami realizacji projektu są nowe umiejętności zdobyte przez uczestniczących w nim nauczycieli i dyrektorów w wielu aspektach pracy pedagogicznej i życia społecznego. Uczestnicy mogli w trakcie jego realizacji poznać metodykę nauczania interesujących ich zawodów stosowaną w Niemczech zarówno wobec uczniów o specyficznych potrzebach jak i wobec tych uczniów, którzy ich nie mają. Mogli również zobaczyć w praktyce narzędzia (technologie) jakie stosuje się w nauczaniu tych zawodów (stolarz, florysta, fryzjer, murarz, malarz, pracownik biurowy, kucharz, ogrodnik, itp.)
Szczególnie interesujące z punktu widzenia celów projektu były metody wspomagania rozwoju społecznego uczniów. Od diagnozy potrzeb, ograniczeń i możliwości do planu rozwoju szeroko rozumianych kompetencji ucznia złożonego z konkretnych zapisów działań szkoły i ucznia. Uczestnicy projektu te metody uznali za szczególnie przydatne w ich pracy z uczniami polskimi. "Poznałam nowe, ciekawsze dla młodzieży metody pracy na lekcji (...), zrozumiałam, że z młodzieżą można i da się pracować w bardziej partnerskiej komunikacji". Wypowiedź jednej z nauczycielek potwierdzona została przez zdecydowaną większość uczestników po prezentacji sposobów kształtowania u uczniów wiary we własne siły i umiejętności. Metody, stwarzające uczniom okazję do uczenia się samodzielności i odpowiedzialności za podejmowane działania były uczestnikom prezentowane w formie treningów z zakresu pedagogiki przeżycia w trakcie, których mogli oni zaobserwować jakie są mechanizmy współpracy i pracy zespołowej, podejmowania decyzji w trudnych sytuacjach, komunikacji, formułowania celów, itp. i jakie te umiejętności mają znaczenie w życiu zawodowym.
Metodologia tworzenia projektów wyrównywania szans edukacyjnych uczniów, możliwości wykorzystywania edukacji nieformalnej, projektowanie działań na poziomie własnej szkoły zostały ocenione przez uczestników jako szczególnie cenne. Dla wielu polskich nauczycieli już sama obserwacja lekcji w niemieckiej szkole przyniosła konstatację, że dystans dzielący nauczyciela i ucznia nie jest tożsamy z autorytetem nauczyciela. Autorytet oparty przede wszystkim o władzę formalną nauczyciela, a taki dominuje w polskiej szkole pozwala uzyskać dyscyplinę zewnętrzną, jednak rzadko wyzwala motywację. Większość uczestników w swoich raportach zwróciła na ten aspekt szczególną uwagę stwierdzając, że aby wzmacniać samodzielność uczniów należy pozwalać im na wzięcie na siebie odpowiedzialności za przebieg uczenia się. Po wizycie "większą uwagę zwracam na stwarzanie uczniom możliwości do samodzielnego określania celów uczenia się i działania w szkole" co wpływa na ich motywację i zwiększa szanse ich osiągania. "Podobało mi się przekazywanie wiedzy w sposób praktyczny, ale oparty na mocnych zasadach współpracy z uczniem" - to powszechnie wyrażane opinie przez uczestników po realizacji programu wizyty.
Ważna też była możliwość obserwacji współdziałania niemieckich nauczycieli w pracy na rzecz uczniów. Dla polskich nauczycieli, pracujących przede wszystkim indywidualnie było to pewne odkrycie i ważne doświadczenie. Wielu zadawało pytanie o możliwość przeniesienia takiego stylu pracy do polskiej szkoły. Dyrektorzy biorący udział w projekcie stwierdzali, że będą próbowali zwiększyć poziom współpracy nauczycieli w ich placówkach

Aspekty interkulturowe
Interesujący był interkulturowy wymiar projektu. Uczestnicy pojechali z wizytą z bagażem stereotypów i uprzedzeń kulturowych i historycznych. Zderzenie z rzeczywistością codzienną w Niemczech było w większości zaskoczeniem. Dotyczy to zarówno stereotypów pozytywnych jak i negatywnych. Ciekawe było dla uczestników otwarte mówienie przez gospodarzy o problemach. Większość polskich nauczycieli w Polsce z taką otwartością się nie spotykała. Pozwoliło to łatwiej zrozumieć sens ewaluacji i planowania na jej podstawie. Wielu uczestników zwróciło uwagę na poznanie mentalności Niemców i ich kultury, kuchni (odkrycie dla wielu!). Większość podkreślała sympatię z jaką zostali przyjęci i sympatię do poznanych ludzi jaką wywieźli z powrotem do Polski. Ważne też, że pojawiło się poczucie obywatelstwa europejskiego, uczestnictwa w czymś istotnym, jednak naturalnym.

Europejski kontekst kształcenia
Dla wielu uczestniczących w projekcie szkół stał się on zaczątkiem głębszej współpracy międzynarodowej we wspieraniu rozwoju uczniów. Szkoły zawodowe w Szczytnie, Olecku i Olsztynie otrzymały od partnerów listy intencyjne i przygotowują projekty zawodowych praktyk w Niemczech dla swoich uczniów. Inne szkoły przygotowują się do organizowania wymiany, a także realizują autonomiczne projekty edukacyjne w trakcie, których uczniowie mogą kształcić swoje umiejętności zawodowe i społeczne.
Sens realizacji podobnych projektów najpełniej oddaje opinia jednego z kierowników kształcenia zawodowego wyrażona po powrocie z wizyty: "staram się być jeszcze bardziej obowiązkowy i mobilny w swojej pracy, która musi przynosić mi radość bez względu na realia. (...) Większa współpraca pomiędzy nauczycielami, większa szczerość, wspólne rozwiązywanie problemów edukacyjnych, nie traktowanie swojej pracy jako zło konieczne, ale jako pasję i to co nam sprawia przyjemność" (...) przynieść może zmianę w jakości życia społecznego.